Algemene info
Achtergronden van kindermishandeling
Kindermishandeling is multifactorieel bepaald en niet het gevolg van een enkele oorzaak : het gaat om de complexe relatie tussen 3 groepen factoren.
"Ouder" factoren
In de voorgeschiedenis van mishandelende gezinnen is vaak een rode draad vast te stellen waarbij een herhaling van een mishandelingspatroon in de verschillende generaties optreedt. Dit is de mishandelingscyclus. Niet zozeer het mishandelend gedrag, als wel het onvermogen tot goed en verantwoord ouderschap schijnt hierbij van de ene op de andere generatie te worden overgedragen. Zo kunnen ouders "oplossingen" kiezen in de opvoeding van hun kinderen die zijzelf ondervonden of observeerden vanwege hun eigen ouders of andere volwassenen. Ook tekort of afwezigheid van zorgen kan leiden tot onvermogen liefde te geven: een tekort aan stimulatie en affectie, het nooit geleerd hebben hoe echt te communiceren, hoe woorden te gebruiken in plaats van geweld, biedt weinig pedagogisch houvast. Opgelet, bij mishandelende ouders vinden we dikwijls (tot 90%) trieste jeugdervaringen maar het omgekeerde blijkt niet waar te zijn: vele mishandelde en verwaarloosde kinderen groeien op als liefhebbende ouders die de keuze maakten om het "anders" te doen.
Hoewel er geen typisch profiel van mishandelende ouders is, bestaan toch een aantal karakteristieken die vaak het gevolg zijn van hun eigen voorgeschiedenis met hierbij centraal hun eigen negatieve jeugdherinneringen. Een gestoorde impulscontrole, een laag zelfbeeld, wantrouwen ten opzichte van de omgeving, een chronisch agressieve levenshouding, blijvende afhankelijkheid en egocentrisme worden zeer regelmatig vastgesteld. Vaak leven deze gezinnen sociaal geïsoleerd en maken weinig of geen gebruik van ondersteunende contacten in hun omgeving. Zij zijn niet erg stressbestendig en reageren vlug vrij destructief. Conflicten en tegenslagen maar ook "vluchtgedrag" zoals bijvoorbeeld overconsumptie van alcohol kunnen hiervan oorzaak of gevolg zijn. Vaak koesteren deze ouders te hoge verwachtingen van hun kind en schatten ze de noden van hun kind verkeerd in. Zonder het te willen wordt het welzijn van hun kind aan hun eigen behoeften aangepast en zelfs opgeofferd. Zij zoeken bij hun kind de affectie die ze zelf moesten missen. Een kind kan daar niet aan voldoen en wordt op die manier ook een bron van frustratie en verdriet met alle gevolgen vandien.
"Kind" factoren
Ook bij het kind kunnen verschillende factoren het risico op mishandeling doen toenemen. Een ongewenste of slecht beleefde zwangerschap, moeilijkheden bij de geboorte van het kind, gezondheidsproblemen zoals ziekte of handicap van de pasgeborene, maar ook het feit dat bijvoorbeeld het geslacht van het kind niet overeenstemt met de wens van de ouders of dat het kind ongewenste gelijkenissen en eigenschappen worden toegekend, kunnen leiden tot heel wat negatieve gevoelens én risicovolle interacties. Vooral jonge kinderen tussen 0 en 3 jaar zijn kwetsbaar, alleen al door hun totale afhankelijkheid. Hun ontwikkeling eist immers veel zorg en aandacht. Huilbabies, "lastige" kinderen in de koppigheidsfase of bijvoorbeeld kinderen die moeilijk leren op school, veroorzaken soms gevoelens van onmacht en frustratie en kunnen dan aanleiding geven tot geweld vanwege hun ouders die teleurgesteld zijn en zich geconfronteerd zien met hun eigen falen op verschillende niveaus. Ook stief-, pleeg- en adoptiekinderen lopen een verhoogd risico.
Maatschappelijke factoren
Deze factoren houden verband met de mogelijkheden van het gezin, met hun socio-economische situatie maar ook met maatschappelijke onrechtvaardigheden. Hoewel kindermishandeling voorkomt in alle lagen van de bevolking, ongeacht huidskleur, cultuur, socio-economische status en religie, blijkt er toch een groter risico op mishandeling te bestaan in kansarme milieus, daar waar aan de basisbehoeften van elkeen minder wordt voldaan. Het is gemakkelijk om te begrijpen dat een te krappe huisvesting mogelijks een bijkomende bron van frustratie is die op kinderen kan afgereageerd worden. Als er geldtekort is, is er ook minder ontspanning en wordt het moeilijker om frustraties op een andere manier te ontladen. We leven nu eenmaal in een consumptiemaatschappij. Rekening houdend met hun eigen jeugdervaringen kunnen ouders bovendien moeilijk op hun familie terugvallen. Hun vertrouwen in de anderen is geschaad en doordat ze geen positieve relaties opbouwen, raken ze sociaal geïsoleerd. Spanningen worden groter en groter... kindermishandeling kan daar een uiting van zijn.